viernes, 12 de junio de 2020

TEKOVE ASAPYRE : BIOGRAFIA .PORFIRIA ORREGO INVERNIZZI


TEKOVE ASAPYRE  BIOGRAFIA
 Porfiria Orrego Invernizzi, karai Juan de la Cruz Orrego Ojeda ha Adelina Invernizzi Lovera Ñemoñare
Ohecha’ypy ára resa, 4/11/1950 peteĩ  Táva hérava 1° de Marzo yvyvore Cordillera-pegua,
Oike Mbo’ehao Mcal. Estigarribia-pe  primer grado “A “ primer grado “B” 2° ha 3° peve, upépe os ohejaréi mbo’ehao ndaikatúi rupi oñe’ iñe’tee ha’éva Guarani añónte, heta ohasa´asy rire , oñemoñesu juky, mbokaja apĩ térã avatira’i ári peteĩ térã hetave aravo jey jey ha ko’ã mba’e ndohupytýi ramoguáicha  imbo’ehára ojerure chupetévoi  ka’ygua pakõi ombojuajupa haĝua ojuehe ha oiko chugui mbo’y, kóva ko mbo’y omoĩ haĝua chupe ijajúri oñe’haguére Guaraníme ha omboguata mbo’ehao korapýre ha he’i varã  “por hablar Guarani “ upéichaverõ  jepe  ndoipurúi Castellano. 16 ary oguerekórõ ou Paraguaýre ha ombojuapy mbo’epy  Centro de Alfabetización  N° 6 MISIÓN DE AMISTAD, Mokõi ary  rire CENTRO PARAGUYO DEL SABER-pe omohu’ã  Bachiller Ciencias y Letras, vokóiete oiko chugui Mbo’ehára Guarani Ñe’ẽmegua, Instituto de Lingüística Guarani del Paraguáy-pe, 1986 pe omhu’ã  mbo’esyry Mbo’ekuaahára  Instituto Superior de Lenguas  embo’ehaovusu Filosofia U. N. A.-pe
1985  mokõi  mbo’esyry ojaporõguare  heñói Ateneo aty  mbo’ehaovusu  FILOSOFIA U. N. A .pe.  Upete guive omba’apo ha oñemoarandu Guarani Ñe’ẽ ha Reko rehe.
Ateneo rupive omohu’ã mbo’esyry Mbo’erekokuaahára avei ohupyty kuatiavusu “Dr. Honoris Causa” ary 2017-pe, avei omoñepyrũ Ateneo vorekuéra Ky’ỹindy, Táva Paraguari ha ambuepe.
Omba’apo sambyhýhararõ  Ateneo vore Paraguarípeguápe 1992 guive, Mboéhára Ateneo vore Fernando de la Mora-pe, ha´e avei mbojoajuhára noveno departamento ryepýpe oĩva Ateneo vorekuéra,  Ky’ỹindy  1992/94, mbo’ehára pytyvõhárarõ “Ad honoren”  Instituto Superior de lenguas  Facultad de filosofía-peguápe  carrera Lic.  En Lengua Guarani ary 1993-94-95 peve,  actas nr° (574/93, 604/94,  605/ 95 ).
Ambue mba’apoha  Funcionaria de la Asociación de Funcionarios Públicos y Docentes Jubilados del Paraguay.
Ko’aĝaitérõ  oĩ Ateneo sambyhýhara atýpe viru  rerekuárõ.
Hembiapokue apytépe oĩ  tembiapojepovyvy   Tavarandu, ñe’ẽporãhaipyre, tenda  réra  yvyrarovana, tañarãndy, jejyty mirĩ ypa’ũ jovái señorita.
Tembiapo ñe’ẽmbohasa petĩ  O. N. G.-pe ĝuara tesáĩra rehegua.
Ambue ñe’ẽmbohasa  peteĩ haipy ñe’ẽporãhaipyre “Panoraama do Finnegans Wake” ( a partir de la traducción al portugués de Augusto é Haroldo  de Campos y del original al Guarani.
Tembiapo jehechakuaa, Honor al mérito temimbo’e  mbo’esyrygua  I. S. L. Filosofia-ygua, Centro de estudios  I. S. L. U.N.A.  Ateneo  de Lengua y Cultura Guarani y la Sub, Secretaría  de cultura  M. E. C. Festival Yvyty Poty   1ra edición 2002,  Reconocimiento y Gratitud  ome’ẽ  Aso de Jubilados, Homenaje y Gratitud Gobernación del XVII Departamento Alto Paraguay 2018.  Kásokuéra, oñemoño’õva, oĩ po Ava reko rehegua, Asuka del  campo, Takuára para Arca de Noe,  katu apytu’ũroky, ohai avei ñe’ẽpoty.
1988 guive  2019   51 seminarios, talleres, capacitaciones, jornadas de actualizaciones.


martes, 12 de mayo de 2020

PALABRA INVESTIGADA " JEJYTYMIRῖ


PALABRA  INVESTIGADA
JEJYTYMIR
YVYRAROVANA = es un distrito situado en el centro    del departamento de Kanindeju fue convertido en distrito por Ley n° 4571 del 26 de diciembre de 2011 desafectandose de Corpus Cristi. Wikipedia.
 En este departamento  hay una comunidad Indigena  denominad  Jejyty mirĩ.
Mirĩ = (en composición ) = pequeño, humilde
Jejy = palmito
Ty=palmital
Mirĩ Et. 2 = ( Tupi ) mi’irri ) plantas de familia de saponáceas.
Ty = conjunto, abundancia.
Jejytymirĩ= (comunidad indígena de kanindeju)
Información proveida por el Profesor Pablo Velazquez, Kuruguaty
Mirĩ = ( en composición ) : pequeño, humilde ; che py’amirĩ = soy miedoso.
Che  py’amichĩ = oñemomichĩ. Jakyhyje jave ha’ete ñande jopýva  mba’e ipohýi  vaicha

Peteĩ Ñe’ẽpaparápe


Peteĩ  Ñe’paparápe

Tovente  Ñe’jeguápe
Mboriahu, Itaty,
Ha Y pererĩeta
Reiko  remoñe’

                II

Nga’u ra’e  Amyapesãkuaa
Chave ñe’ porã
Ha’e   haĝuã ndéve
Añandúva rohecha guive
      
               II

Aníkena   os che réra
Ne  ñe’me
Toikónte ñemimi
Añandúva che

            III

Jepeverõ nde puka
Ha ne  ma’
Ojo’o  haityrã
Che ñe’ãme

                IV

Toikónte ñemimi
Añandúva che
Anintemo ipochy
Mba’e jára

        V

Pyhare pukúpe
Hendypu rãngue
Toikonte ñemimi
Añandúva che

        VI

Yvytu piguimi
Ohasávo che kéra pichaĩ
Ajovayvami ha ahecha
Yvága hovýre mbyja ko’tĩ

         VII

Vaicha ovava ha iñayĝui
Hendypuvaicha añandúva che
Ha katu  apáyvo ha’e che jupe
Añete nipo ko’ã mba’e                    


Asunción, IX- 1986  Porfiria Orrego Invernizzi  ( Kerasy)






Porfiria rekoveasapyre;biografia


BIOGRAFIA
PORFIRIA ORREGO INVERNIZZI
Heñoĩ 4 jasypateĩ 1950, Primero de Marzo Coordillera-pe  19 ary oguerekorõ guare ou Paraguaýpe omba’apo 5 ary pukukue, upéi oñemoarandu Misión de Amistad-pe 1974 guive “Centro de Alfabetización n° 6 “ upéi omohu’ã imbo’esyry Bachiller en Ciencias y Letras  Centro Parguayo del Saber-pe, avei oñemoarandu   Escuela de Locusión Radial y Televisiva, Instituto Andrés Barbero en la carrera de asistente social, Instituto de Lingüística Guarani del Paraguay IDELGUAP , Instituto Superior de Lenguas de la Facultad de Filosofía, Masterado en  el I. E. S. Ateneo de Lengua y Cultura  Guarani, Doctorado en Lengua y Cultura Guarani (falta defensa de tésis) actual miembro del comité  ejecutivo del Ateneo de Lengua y Cultura Guarani, Coordinadora de las Regionales del 9° dpto.. Paraguari, Directora de la Regional de Paraguari y Pirivevúi, miembro de A, K. A. ,  Asociación de  Interpretes, Traducctores,  de Investigación Cientifíca. (traducción  de A. K. A.) Hetama ohai ha katu noñembokuatiakatúi. Asuka del campo, osẽva’ekue Revista cientifíca Ñemitỹme papápy  n° 6 pe Ava ha Revieka..ãva ha’e  káso ó cuentos cortos.  Arca de Noe, Jejuvykue Jera, Ñe’ẽpoty, recopilación de Káso   Cuenteria Popular Latinoamericana ourõguare ko’ápe.
Hembiapokue haimbohasa guaraníme Panorama Do Finnegans Wake a partir del portugués al castellano. Ambue Tesáĩ rehegua peteĩ O. N. G,-pe ĝuarã.